Sąd Najwyższy w wyroku z 9 stycznia 2026 r., sygn. II CSKP 829/22, odniósł się do bardzo istotnego problemu w sprawach o błędy medyczne: możliwości zastosowania 20-letniego terminu przedawnienia, jeżeli szkoda wynikła z przestępstwa.
Sprawa dotyczyła zadośćuczynienia za śmierć matki powoda po leczeniu szpitalnym.
Sąd Apelacyjny zasądził 100 tys. zł zadośćuczynienia i przyjął, że roszczenie nie uległo przedawnieniu, ponieważ zachowanie personelu medycznego miało wyczerpywać znamiona przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci.
Problem polegał jednak na sposobie, w jaki sąd doszedł do takiego wniosku.
20-letni termin może mieć zastosowanie także bez wyroku skazującego
Art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje, że jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o jej naprawienie przedawnia się z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa.
Dla poszkodowanych jest to niezwykle istotne, ponieważ w sprawach medycznych skutki błędu albo jego rzeczywisty charakter bywają ujawniane dopiero po wielu latach.
Sąd cywilny może co do zasady samodzielnie ustalić, że szkoda wynikła z przestępstwa, nawet jeśli nie zapadł wcześniej prawomocny wyrok skazujący.
Sam brak skazania lekarza nie przekreśla więc automatycznie możliwości zastosowania 20-letniego terminu.
Uniewinnienie lekarza nie musi zamykać drogi do roszczeń
W rozpoznawanej sprawie postępowanie karne wobec jednego z lekarzy zakończyło się uniewinnieniem.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że szkoda nie mogła pozostawać w związku z czynem odpowiadającym znamionom przestępstwa.
W procesie cywilnym konieczne jest jednak prawidłowe ustalenie wszystkich okoliczności pozwalających na dokonanie takiej kwalifikacji.
Sąd musi zbudować własną podstawę faktyczną i ustalić, czy rzeczywiście wystąpiły przesłanki pozwalające mówić o czynie zabronionym.
Nie można mechanicznie przenosić dowodów z innego postępowania
To właśnie w tym zakresie Sąd Najwyższy zakwestionował wyrok Sądu Apelacyjnego.
Kluczowe ustalenia zostały oparte m.in. na opinii biegłego sporządzonej w innym postępowaniu.
SN wskazał, że nie można w prosty sposób przejmować dowodów, ustaleń i ocen dokonanych w innej sprawie bez ich prawidłowego wprowadzenia i oceny w aktualnym procesie.
Jeżeli możliwość zastosowania 20-letniego terminu przedawnienia zależy od ustalenia, że szkoda wynikła z przestępstwa, sąd powinien dysponować materiałem dowodowym pozwalającym mu na samodzielne dokonanie wszystkich koniecznych ustaleń.
Znaczenie dla starych spraw medycznych
Wyrok ma szczególne znaczenie dla spraw, w których od zdarzenia medycznego upłynęło wiele lat.
W takich przypadkach prawidłowa analiza art. 442¹ § 2 k.c. może zdecydować o tym, czy roszczenie zostanie uznane za przedawnione, czy też nadal będzie mogło być skutecznie dochodzone.
Nie wystarczy jednak samo powołanie się na możliwość popełnienia przestępstwa.
Trzeba wykazać okoliczności odpowiadające wszystkim wymaganym znamionom czynu zabronionego, a dowody muszą zostać prawidłowo przeprowadzone w konkretnej sprawie cywilnej.
Wyrok II CSKP 829/22 pokazuje więc jednocześnie dużą szansę i duże wymaganie dowodowe. Dwudziestoletni termin może uratować roszczenie w starej sprawie medycznej, ale jego zastosowanie wymaga bardzo starannego przygotowania materiału dowodowego.
